Κατάλογος

Ατομική βόμβα χθες, γενετική βόμβα αύριο καμία από τις δυο τους δεν θα ήταν νοητή χωρίς την πληροφορική βόμβα. Πράγματι, η συστηματική απορρύθμιση της παγκόσμιας οικονομίας θα ήταν ακατανόητη, αν δεν την προσεγγίζαμε με βάση τη διατάραξη του συστήματος της πληροφορίας. Διαδοχικά οικονομικά κραχ, επανειλημμένες πυρηνικές δοκιμές, πολιτική και κοινωνική αποσύνθεση: σημάδια που αναγγέλλουν ότι ο κόσμος μας ετοιμάζεται να ξαναζήσει το δράμα της Βαβέλ. Ο Πωλ Βιριλιό, που πρώτος ασκεί κριτική στον Κυβερνοκόσμο, καταγγέλλει σήμερα όχι τόσο μια τεχνική, όσο ένα αλληλεπιδρασιακό σύστημα που μπορεί να προκαλέσει την εμφάνιση της Κυβερνοβόμβας, μ’ άλλα λόγια μιας αλυσιδωτής καταστροφικής αντίδρασης, από τη στιγμή που οι ανταλλαγές θα έχουν απλωθεί σε ολόκληρη την υδρόγειο. Το βιβλίο αυτό του Πωλ Βιριλιό, χρονικό των τελευταίων ημερών μιας χιλιετίας, μας προειδοποιεί για τον μελλοντικό πόλεμο: τον πόλεμο της πληροφορίας.

Τι είναι έθνος;
Το άθροισμα των κατοίκων μιας επικράτειας; Ή το σύνολο των ανθρώπων που έχουν κοινή καταγωγή;
Ποια φυλή υπερέχει κατά την ωραιότητα του σώματος και κατά την ανάπτυξη του πνεύματος;
Από που κατάγονται οι Έλληνες;
Πόσους αιώνες ήταν υπόδουλοι; Και σε ποιους;
Ποιοι είναι οι όμαιμοι αδερφοί τους;
Τι είναι οι Βούλγαροι; Φιλήσυχοι και φιλόξενοι ή δόλιοι και άγριοι;
Ποια είναι η πατρίδα των Τούρκων;
Τι κοινό έχουν η Κως και η Ρόδος με την Κεϋλάνη και τις Φιλιππίνες;
Ποιο πρέπει να είναι το όνειρο κι η προσευχή του κάθε Έλληνα;
Ποιες απαντήσεις σ’ αυτά τα ερωτήματα διδάσκονταν οι μαθητές στα σχολεία του ελληνικού κράτους από τη θεσμοθέτηση του εκπαιδευτικού συστήματος (1834) έως τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922);
Με άλλα λόγια, πως αποτυπώνεται η διαδικασία συγκρότησης του ελληνικού έθνους στα σχολικά βιβλία της συγκεκριμένης περιόδου;
Και ποια ήταν η συμβολή της εκπαίδευσης σ’ αυτή τη διαδικασία;

“Ένα βιβλίο που πρέπει όλοι να διαβάσουμε, με καίρια μαθήματα για το μέλλον” – Thomas Piketty

Μια συναρπαστική εξήγηση της σκοτεινής προέλευσης της λιτότητας. Η Ματέι ηχνιλατεί την προέλευση της λιτότητας στη Βρετανία και στην Ιταλία του μεσοπολέμου, αποκαλύπτοντας πώς η απειλή της εξουσίας της εργατικής τάξης κατά τα χρόνια μετά τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο προκάλεσε την εμφάνιση ενός συνόλου οικονομικών πολιτικών από πάνω προς τα κάτω που εξύψωναν τους κατόχους ιδιοκτησίας, κατέπνιγαν τους εργάτες, και επέβαλλαν μια άκαμπτη οικονομική ιεραρχία στις κοινωνίες τους.

Ο κλασικός αναρχισμός υπερασπίζεται μαχητικά ένα ιδεώδες ελευθερίας που δεν συνεπάγεται την ελευθερία του ατόμου να κάνει ό,τι θέλει, αδιαφορώντας για το κοινωνικό σύνολο, αλλά προϋποθέτει μάλλον μιαν ελευθερία που ρυθμίζεται από την ηθικότητα, που αναγνωρίζει και τηρεί τις επιταγές μιας ηθικής της συνεργασίας, της αλληλοβοήθειας και της δικαιοσύνης. Οι κλασικοί θεωρητικοί του αναρχισμού αποδέχονται γενικά την ύπαρξη ενός αντικειμενικού ηθικού νόμου, που είναι κατά κάποιο τρόπο εγγενής στη φύση ή μπορεί να αναχθεί σ’ αυτήν. Η υπόθεση ενός φυσικού ηθικού νόμου υποστυλώνει την πεποίθησή τους ότι είναι δυνατόν να εδραιωθεί μια νέα ανώτερη ηθική τάξη πραγμάτων ελευθερίας και δικαιοσύνης, χωρίς τον καταναγκασμό του κράτους και τα δεσμά της θρησκείας ή της μεταφυσικής. Στην “Ηθική” ο Κροπότκιν οραματίζεται μιαν ηθική πρόοδο του ανθρώπινου γένους, που θα γίνει δυνατή χάρη στην ανάπτυξη των φυσικών και κοινωνικών επιστημών. […] Η νέα σύλληψη των θεμελιωδών αρχών της ηθικής που προτείνει ο “αναρχικός πρίγκιπας” βρίσκει στον Δαρβίνο τον μεγάλο της πρόδρομο. […] Στην “Καταγωγή του ανθρώπου” ο Δαρβίνος έδειξε ότι ο πόλεμος στη φύση περιορίζεται κυρίως σε αγώνα μεταξύ διαφορετικών ειδών, ενώ μέσα στο ίδιο είδος η πρακτική της αλληλοβοήθειας είναι ο κανόνας. Πάνω σ’ αυτό το στέρεο θεμέλιο της αλληλοβοήθειας μπορεί να ανεγερθεί ολόκληρο το οικοδόμημα μιας νέας ηθικής του αλτρουισμού, της δικαιοσύνης και της ισοτιμίας, που θα έχει διαρρήξει οριστικά τους δεσμούς της με τη θεολογία και τη μεταφυσική”. (Θανάσης Γιαλκέτσης, Βιβλιοθήκη της Ελευθεροτυπίας, 7/8/2007)

άπιστε στίχε και πικρέ που μόνο με κολάζεις
ποια μοναξιά ποιαν έλλειψη δήθεν εξαγοράζεις

Το όνομα της Σικελίας, κάθε φορά που το φέρνω στον νου μου, με οδηγεί -σαν το ταχύπλοο του Οδυσσέα- βαθιά πίσω στον χρόνο. Τότε που, μικρό παιδί, άκουσα από το στόμα της καθηγήτριας των αρχαίων ελληνικών στο Γυμνάσιο -με την αθωότητα που έχουν από τη φύση τους όλα τα παιδιά- την ανάγνωση των “Σικελικών” του Θουκυδίδη. Η Σικελία, έκτοτε, ήταν για μένα όνομα μισητό. Ή, μάλλον, ένα όνομα που με φόβιζε. Εκεί δεν είχε καταστραφεί ολοκληρωτικά και με τρόπο ατιμωτικό ο περήφανος αθηναϊκός στρατός; Στα υγρά λατομεία των Συρακουσών δεν κλείστηκε ο πλήθος των 7.000 άτυχων Αθηναίων αιχμαλώτων; Εκεί μέσα, πατώντας κυριολεκτικά ο ένας πάνω στον άλλον, δεν βρήκαν οικτρό θάνατο χιλιάδες ανθρώπινες ψυχές;