Κατάλογος

Σε αυτήν την εφήμερη επίγεια διαδρομή “είμαστε όλοι ανώνυμοι/ άμμος που σκορπίζει ο χρόνος/ στην έρημο του κόσμου/ στιγμιαίες λάμψεις/ φτερουγίσματα/ προσωρινή απόδραση/ από το τίποτα στην αυταπάτη/ ζούμε τα δευτερόλεπτά μας/ σ’ ένα περίπλοκο οικοδόμημα/ επινοούμε θρησκείες και θεούς/ μήπως και παρηγορηθούμε/ για την αφόρητη αλήθεια του πεπρωμένου/ είμαστε όλοι ανώνυμοι/ εναλλασσόμενες σκιές της ύπαρξης/ φαντάσματα σε θέατρο του παραλόγου”, σύμφωνα με τον ποιητή και πεζογράφο της Θεσσαλονίκης Τόλη Νικηφόρου.
Τελικά, μετά από πολυετείς δοκιμασίες, άγονες αυταπάτες και διαφόρων μορφών χίμαιρες που παγίδευσαν το σύγχρονο δυτικό άτομο στο όνομα της υποτιθέμενης ευμάρειας και της υλικής ευτυχίας (αφοπλίζοντάς το σε ανούσιους τεχνητούς ρόλους και κομφορμιστικούς κανόνες), η ελπίδα διαφαίνεται αχνά μέσα από τους χώρους της Λογοτεχνίας και της Τέχνης- μέσα από έναν γόνιμο επαναπροσδιορισμό των ανθρώπινων αξιών και της ηθικής σύμφωνα με τους κανόνες της αμόλυντης φύσης: “Τη μυγδαλιά αγαπώ/ όχι νυφούλα/ του χειμώνα στολισμένη/ αλλά γιατί/ ν’ ανθίσει βιάζεται/ τους νόμους αψηφώντας” – Γ. Στεφανάκις

Tα «Χρονο-λογοτεχνήματα» με τίτλο «Καθημερινά και περίεργα” είναι ένα απάνθισμα 45 μικρών χρονογραφημάτων που μας αφορούν όλους, γιατί αντλούν ερεθίσματα από την αληθινή ζωή και την επικαιρότητα, με θέματα που μας ευαισθητοποιούν, μας αφυπνίζουν, αλλά και μας συγκινούν. Θέματα διαχρονικά και αδιαμφισβήτητα, όπως είναι η αγάπη και η μοναξιά, η ελευθερία, η στέρηση, η νοσταλγία, η υποκρισία της εποχής μας. Κι ακόμα η ελπίδα, η δημιουργία, η διάκριση μέσα από την συμβατική στάση ζωής, η απόκλιση από το μέτρο της ανθρώπινης αξιοπρέπειάς μας. Στα χρονο-λογοτεχνήματα σκιαγραφούνται αξίες, ήθη, βιώματα και εικόνες από την κοινωνική και οικογενειακή μας ζωή, την πολιτική επικαιρότητα και τον πολιτισμό της τρέχουσας καθημερινότητάς μας, που αναδεικνύουν θέματα, ιστορίες και αξιοπερίεργα γεγονότα που μπορούν να συμβούν στον καθένα μας. Αποκαλύπτονται, επίσης, μνήμες, πρόσωπα και ανθρώπινοι χαρακτήρες, μέσα από τη διεισδυτική αφήγηση ενός καυστικού και συνάμα τρυφερού λόγου της συγγραφέα, που περιπλανάται αέναα στο χρόνο, συνδέοντας το σήμερα με την ηθογραφία μιας εποχής που παρήλθε. Τα χρονο-λογοτεχνήματα είναι ένα εικαστικό βιβλίο που συνδυάζει τη λογοτεχνία με την τέχνη και τη σύγχρονη ποίηση αξιόλογων δημιουργών. Τις δέκα θεματικές ενότητες κοσμούν οι φωτογραφίες του Φώτη Νατσιούλη. Σκοπός της συγγραφέα είναι η δημιουργία αισθητικής απόλαυσης, η πρόκληση συγκινησιακής ατμόσφαιρας, η αναζήτηση προβληματισμών, το ταξίδι στην ανάγνωση. Το έργο απευθύνεται σε όλους και όσους αγωνίζονται να βρουν τον εαυτό τους, να ανακαλύψουν το alter ego τους, να ψυχαγωγηθούν και να μοιραστούν τις ανησυχίες τους.

ΣΙΒΥΛΛΑ
Είδα στον ύπνο μου τη Σίβυλλα
να μου μιλά χωρίς περιστροφές
σαν να με γνώριζε αιώνες:
«Μη μεταφράζεις τους χρησμούς
σαν να ‘ταν οδηγίες χρήσης
να ερμηνεύεις τους χρησμούς
σαν να ‘ναι αγαπημένα σου ποιήματα.
Κανείς δεν μπόρεσε από το πεπρωμένο
να ξεφύγει αυτό δεν λιγοστεύει
της ζωής την ομορφιά
και του θανάτου την οδύνη.
Είναι μια άνοιξη που όλο έρχεται
και πρέπει να ‘σαι εκεί να περιμένεις.»

Τα κείμενα που περιλαμβάνονται στο βιβλίο και γράφηκαν από το 1934 έως το 1969, είναι γράμματα σε φίλους ζωγράφους (Barnett Newman, Robert Motherwell, Adolph Gottlieb και άλλους), εντυπώσεις από ταξίδια στην Ευρώπη (Παρίσι, Λονδίνο, νότια Ιταλία· γράφει χαρακτηριστικά από την Ποσειδωνία της νότιας Ιταλίας: “ανέκαθεν ζωγράφιζα αρχαιο-ελληνικούς ναούς χωρίς να το ξέρω”), περιγραφή καλοκαιριών που πέρασε με την οικογένειά του σε πανεπιστημιουπόλεις των Η.Π.Α. στις οποίες δίδασκε, τετράδια σημειώσεων στα οποία μιλά για την τέχνη των παιδιών και για τη σημασία του σουρεαλισμού, του Πικάσο ή του Μιρό, πικρόχολα σχόλια για τη βασιλεία των εμπόρων έργων τέχνης και των τεχνοκριτικών, μανιφέστα και απαντήσεις σε εφόρους μουσείων και τεχνοκρίτες. Βρίσκονταν σε μουσεία των Η.Π.Α. ή στην κατοχή των παιδιών του και δημοσιεύονται για πρώτη φορά.

“Αναρωτιέμαι, αν αυτή η ηθική στάση των πεζογράφων της Θεσσαλονίκης απέναντι στη ζωή διαφέρει τελικά και κατά πόσο από την ειλικρίνεια του Ροθ και των άλλων Αμερικανών συγγραφέων, αλλά και την αίσθηση του χρέους που τους διακρίνει στη γραφή τους. Χρέος να καυτηριάσουν τη σαπίλα της αμερικανικής κοινωνίας, τα αδιέξοδα του έρωτα, τα προσωπικά ναυάγια, τον παραλογισμό της οικογένειας, το συλλογικό τραύμα του πολέμου στο Βιετνάμ, τους δήθεν διανοούμενους του καιρού τους. Πιστεύω τελικά πως αυτό το ηθικού τύπου “συγγραφικό καλούπι”, αν μπορώ να το ορίσω έτσι, είναι κοινό τόσο στους Αμερικανούς όσο και στους Θεσσαλονικείς πεζογράφους. Και αν ο αντικομφορμισμός και η αντισυμβατικότητα των Αμερικανών συγγραφέων αυτής της περιόδου είχε αιχμή του δόρατος τη στηλίτευση του ιδεολογήματος του “αμερικανικού ονείρου”, στη Θεσσαλονίκη του ’60 και του ’70, το ισοδύναμο των επιπτώσεων του αμερικανικού ονείρου σε κοινωνικό επίπεδο ήταν ο συντηρητισμός, ο μικροαστισμός και η απέραντη ηθικολογία των ανθρώπων της – στοιχεία που, βοηθούσης και της θρησκοληψίας, επιβιώνουν, δυστυχώς, μέχρι και σήμερα σ’ αυτήν εδώ την πόλη.”
Δύο εκτενείς ενότητες με 50 συνολικά κείμενα -μελέτες, δοκίμια, βιβλιοκρισίες και συνδυαστικές κριτικές- για Θεσσαλονικιούς (και όχι μόνο) πεζογράφους, αλλά και για μια ενδεκάδα Αμερικανών, που η ρεαλιστική τους γραφή, το “ηθικό βίωμα”, η αυτοβιογραφική διάθεση αλλά και η δημιουργική φαντασία καθόρισαν (και καθορίζουν ακόμη) το σημαντικό τους έργο.

Η κοσμοπολιτεία αποτελεί συνέχεια της δημοκρατίας. Η εποχή του σήμερα έχει διαφορετικές ανάγκες από αυτή του χθες. Και γι’ αυτόν τον λόγο είναι ανάγκη να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες ζωής και να μετουσιωθεί. Αυτό επιβάλλουν οι καιροί. Αυτό επιβάλλει το μέλλον της γης. Γιατί το μέλλον της είναι άρρηκτα συνυφασμένο με την κοσμοπολιτεία.
Κοσμοπολιτεία σημαίνει συμμετοχή του ανθρώπου παντού. Σε όλους τους τομείς της ζωής. Εξυπηρέτηση και υποστήριξή της κάθε μορφής ζωής, καθημερινά. Αυτό είναι το καθήκον όλων. Αυτό επιβάλλουν η ηλεκτρονική εποχή, η ηλεκτρονική επανάσταση, η ηλεκτρονική κοινωνία. Γιατί μόνο μέσα από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή είναι εφικτή η κοσμοπολιτεία και η διατήρηση της ζωής στη γη. Οι νόμοι της φύσης και της ζωής θέλουν τον άνθρωπο πραγματικό ηγέτη. Παντοκράτορα σ’ αυτές τις εξελίξεις. Γιατί η πρόοδος του ανθρώπου πλέον δεν αρκεί. Η γη χρειάζεται υποστήριξη. Βιώνουμε καθημερινά τον βιασμό της. Και ως πότε θα τον ανέχεται; Μια μέρα θα αλλάξει τη ρότα της. Και γι’ αυτόν τον λόγο απαιτείται πρώτα και πάνω απ’ όλα συνείδηση.