Κατάλογος

«Θα σε ρωτήσουν κει πάνω, σαν έρθει η ώρα: “Ποιον συναπάντησες κάτω στη γη;” Κ’ εσύ θα τους αποκριθείς: “Κανένα. Τον εαυτό μου μόνο”. Θα σε ρωτήσουν ακόμα: “Πίστεψες, τουλάχιστο, στα όνειρα και στις χίμαιρες, στα ταπεινά έργα των ταπεινών ανθρώπων;” Κ’ εσύ θ’ αποκριθείς: “Όχι”. “Πλήρωσες, λοιπόν, γι’ αυτό κει κάτω;” Κ’ εσύ είναι δίκαιο να τους αποκριθείς πώς πλήρωσες, γιατί, εδώ, στη γη, είναι η μοίρα των ανθρώπων».
Γαλήνη

Ένα βιβλίο-σχόλιο για τη ζωή και το έργο ενός από τους σημαντικότερους συγγραφείς της περίλαμπρης γενιάς του ’30. Ένα βιβλίο-προτροπή για όλους εκείνους που γοητεύονται να κυνηγούν στη ζωή τους χίμαιρες και να πιστεύουν στο θαύμα. Ένα βιβλίο καταδίκης της ασχήμιας και ύμνου της ομορφιάς της ζωής. Ένα βιβλίο για τον Βενέζη με τη γραφή του Βενέζη.

“Έζησα στη Σκόπελο ως μόνιμος κάτοικος, χειμώνα-καλοκαίρι, από το 1987 έως το 2004. Ο οδηγός αυτός είναι αποτέλεσμα της αγάπης μου για το νησί και της ανάγκης που ένιωσα να μάθω πού βρίσκομαι. Έτσι, διάβασα αρκετά βιβλία και δημοσιεύματα για την ιστορία της Σκοπέλου, και συνάμα περπάτησα απ’ άκρη σ’ άκρη το νησί. Ιδιαίτερα με βοήθησαν οι συζητήσεις με σκοπελίτες: ζωντάνεψαν μες στο μυαλό μου τη ζωή του νησιού πριν την έλευση του τουρισμού, τότε που η Σκόπελος βασιζόταν στην παραγωγή λαδιού, ρετσινιού και δαμασκήνων (και, παλαιότερα, κρασιού).

Τα τελευταία χρόνια γίνονται στο νησί πολλά έργα: ασφαλτόστρωση δρόμων, τοποθέτηση πινακίδων στις διασταυρώσεις, επέκταση του κυματοθραύστη και κατασκευή του νέου λιμανιού, βελτίωση ηλεκτρικού δικτύου, έργα ύδρευσης και αποχέτευσης, εγκατάσταση βιολογικού καθαρισμού.

Ενδέχεται οι εντυπωσιακές αυτές αλλαγές να διευκολύνουν την κίνηση ντόπιων και επισκεπτών στο νησί. Από την άλλη, η λεγόμενη απελευθέρωση της ακτοπλοΐας αλλάζει διαρκώς τις εμπλεκόμενες εταιρείες, τα γραφεία αντιπροσώπων, τα δρομολόγια. Ο ανά χείρας Οδηγός πιστεύω πως εξακολουθεί να προσφέρει μια αρκετά ολοκληρωμένη εικόνα του νησιού, της ιστορίας του και της ζωής του.
Ελπίζω να μην υποκύψει η Σκόπελος στην τρέλα της οικοπεδοποίησης και της απεριόριστης οικοδόμησης, και να διατηρήσει τη σπάνια ομορφιά της. Αυτό είναι στο χέρι των μόνιμων κατοίκων, αλλά και των επισκεπτών που την αγαπούν και την πονάνε. Εύχομαι ο “τουρισμός” να μην είναι επιθετικός, επέλαση ανθρώπων που θέλουν μόνο να ξεδώσουν, αλλά ήπιος, με ενδιαφέρον και αγάπη για τον τόπο που επισκεπτόμαστε, με σεβασμό στους κατοίκους και στην ιστορία τους…”

(Β. Τ., Μάιος 2008)

Ο ΟΔΗΓΟΣ πρωτοεκδόθηκε το 1993. Επανεκδόθηκε το 1996, το 1998, το 2000 και το 2008.

Δεν είμαι καμιά μηχανή παραγωγής θετικότητας.
Έχω ένταση, έχω δυσαρέσκεια, έχω δυσθυμία, κάνω αρνητικές σκέψεις, θα τους έλεγε.
Τώρα κοιτάει από το μπαλκόνι την πινακίδα που αναβοσβήνει στο ψαράδικο απέναντι, στη λεωφόρο. «Σας ψήνουμε και σας τηγανίζουμε μόνο με 4 ευρώ το κιλό, ο ψαράς της οικογένειας» και χαμογελάει. Να αφιππεύσει από το καλάμι της, να μπορούσε να αρκείται σε ό,τι έχει, θα της έλεγε ο πατέρας της, καλή του ώρα. Πέφτει πάλι με το κεφάλι στη μαύρη τρύπα της κακοδαιμονίας, ανάμεσα σε ανεξέλεγκτες φωτιές και σε έκτακτα δελτία κάθε τόσο για επιδείνωση, μπουρίνια και πάλι νέα πρόγνωση. Γκρινιάζει και δυσανασχετεί, και πού να πάει κανείς με τον καύσωνα, στα θερινά είχε δει τις περισσότερες ταινίες κι εξ άλλου οι καρέκλες ήταν άβολες, και τα κουνούπια έκαναν πάρτι, και οι φίλοι δεν επιθυμούσαν καμία έξοδο, προτιμούσαν κλεισμένοι σαν τα ποντίκια να βλέπουν σειρές και να παραγγέλνουν πίτσες, παρ’ όλη την άνωθεν σύσταση να είναι φειδωλοί στις παραγγελίες με τις εργασιακές σχέσεις για κλάματα και τους εργαζόμενους όμηρους να αλωνίζουν με τα μηχανάκια στην καυτή πόλη.

Φασίστα!
Εγώ… φασίστας;
Κι εγώ φασίστας;
Μήπως;
Ρετούς είναι όρος της φωτογραφικής τέχνης. Είναι το ανάλαφρο άγγιγμα του φωτογράφου με καλοξυσμένο μολύβι πάνω στο αρνητικό που διορθώνει τις λεπτομέρειες, τις απροσεξίες στους φωτισμούς, τις μικρές ασέβειες του χρόνου στα πρόσωπα. Ο εξωραϊσμός της πραγματικότητας, το τρυφερό χάδι του ψέματος πάνω στην αλήθεια.
Το ΡΕΤΟΥΣ αφηγείται τη γέννηση ενός ιστορικού φωτογραφείου της Θεσσαλονίκης στα πρώτα μετεμφυλιακά χρόνια. Ακολουθεί τους ανθρώπους του -δύο δίδυμους αδελφούς- και την εξέλιξή τους μέχρι το σήμερα: άνοδος, ακμή, παρακμή και πτώση. Την περιπέτεια της αυτογνωσίας άλλοτε μέσα από τις νοσταλγικές επιστροφές και άλλοτε μέσα στο καθαρτήριο του τραγικού. Την ανάγκη των ανθρώπων να μεταμφιέζονται για να φωτογραφηθούν, και όχι μόνο, σ’ έναν εαυτό διαφορετικό από τον δικό τους, από επιθυμία να παραστήσουν κάτι που δεν είναι.
…Μια παρατεταμένη μεταμφίεση πολλών χρόνων, δεκαετίες με μασκαρέματα όχι τόσο αθώα όσο τα αποκριάτικα, κάλυψαν τη μούχλα, τον βολεμένο συντηρητισμό, τις συνενοχές και τον ενδόμυχο φόβο, κυρίως αυτόν, μήπως εμείς μείνουμε έξω από το παιχνίδι…

Ένας δωδεκάχρονος εσωτερικός μετανάστης το 1912, στη χώρα που γεννήθηκε, αγωνιά να προσδιορίσει την ταυτότητά του. Είναι Έλληνας χριστιανός σε ξένη χώρα, είναι Οθωμανός, Έλλην το γένος και Χριστιανός το θρήσκευμα; Ποιας χώρας το όπλο θα κρατήσει; Υπαρξιακά ερωτήματα, που προσπαθούν να βρουν απάντηση. Ένας αγιορείτης καλόγερος, σχοινοβατεί μια ολόκληρη ζωή ανάμεσα στη βαθιά πίστη και αφοσίωσή του στην Παναγία και στο ακατασίγαστο πάθος του για τη γυναίκα και τον έρωτα. Ένας παλαίμαχος ναυτικός, κατασκευάζει μια πλώρη στο βουνό για σπίτι του, κατάντικρυ σ’ αυτήν που του πήρε και του τα ’δωσε όλα, τη θάλασσα. Ένας νέος αριστερός δικηγόρος χάνει αναπάντεχα μέσα από τα χέρια του μια μεγάλη κομματική και επαγγελματική επιτυχία. Σκλαβωμένοι στους Γερμανούς χωρικοί προσπαθούν μέσα από λογοκριμένα γράμματα να επικοινωνήσουν με τα ξενιτεμένα και χαμένα αδέρφια τους. Βαθιά ανθρώπινες ιστορίες, που περνούν δίπλα μας χωρίς καν να τις υποπτευόμαστε.

Η Πρίγκηπος ή το Νησί, όπως την αποκαλούν οι Ρωμιοί της Πόλης, αποτελεί το σκηνικό στο οποίο ξετυλίγονται αυτήν τη φορά οι αναμνήσεις της συγγραφέως. Το παραδεισένιο νησί των καλοκαιρινών διακοπών στα πρώτα νεανικά της χρόνια. Μέρες χαράς και ξενοιασιάς, παρέες και αισθήματα, ποδηλατάδες και ψυχαγωγία, σε ένα νησί, το Νησί, που παρ’ όλο που αποτελεί μια μικρή και ασήμαντη κουκκίδα στον χάρτη, έφερε πάνω του, εκτός από τις μαγευτικές φυσικές του ομορφιές και το απερίγραπτο αρχιτεκτονικό κάλλος των αρχοντικών του, όλη την κοινωνική, πολιτιστική και θρησκευτική ζωή της Ρωμιοσύνης της Πόλης από τα χρόνια τα παλιά μέχρι τις τελευταίες της αναλαμπές.

Έτσι, το κουβάρι των αναμνήσεων, καθώς ξετυλίγεται, φέρνει αρχικά στο φως τις ευτυχισμένες μέρες της νεανικής ξενοιασιάς, της καλοκαιρινής ραστώνης. Στη συνέχεια, η αλληλουχία των συνειρμών ανασύρει από τα ταμεία της Μνήμης την τραγική ιστορία μιας προσφιλούς της οικογένειας που παραθέριζε στην Πρίγκηπο κατά τη χρυσή για την Ομογένεια εποχή των δεκαετιών του ’50 και του ’60. Στο δε τελευταίο μέρος η συγγραφέας επιχειρεί μια αναρρίχηση στην ψηλότερη κορφή της Πριγκήπου, στη μονή του Αγίου Γεωργίου του Κουδουνά, και μας μεταφέρει εικόνες παλιές, αλλά και του σήμερα, από το σημαντικότερο Προσκύνημα της Πριγκήπου, και ίσως και της Πόλης ολόκληρης.

Τελειώνει, δε, αυτήν την κατάθεση ψυχής με τη λεπτομερή αναφορά στο έργο του Εθνικού Ορφανοτροφείου της Πριγκήπου, που ερημώνει τώρα πια απέναντι από τον Άη Γιώργη τον Κουδουνά, και με την περιγραφή της προσωπικότητας και του έργου της τελευταίας διευθύντριας του Ορφανοτροφείου, της δασκάλας Μαρίκας Χάτσου.

(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Τα κείμενα του βιβλίου αυτού εξετάζουν από διάφορες οπτικές γωνίες τις σχέσεις της σύγχρονης πόλης με το αυτοκίνητο, ιδίως με το ιδιωτικό αυτοκίνητο. Πραγματεύονται τη σταδιακή εκτόπιση των άλλων τρόπων μετακίνησης, την επιβολή, πραγματική και φαντασιακή, του ιδιωτικού αυτοκινήτου, τη δομή της πόλης που δημιουργείται έτσι και εισηγούνται μέτρα για να βελτιωθεί η κίνηση και η ζωή μας στα αστικά κέντρα. Στο Επίμετρο, ο γνωστός αμερικανός στοχαστής Λιούις Μάμφορντ αναλύει τον “αμερικάνικο τρόπο θανάτου”, δηλαδή τη λατρεία του ιδιωτικού αυτοκινήτου στις Η.Π.Α.