Νέες Κυκλοφορίες

“…και ένα βράδυ έφεραν τους τρελούς”

Το κείµενο που ακολουθεί αποτελεί την επεξεργασµένη µορφή µιας λεπτοµερούς ανάλυσης του φαινοµένου «Λέρος» µέσα από πρωτογενές υλικό και της συγκριτικής έρευνας των παρεµβάσεων στο άσυλο της Λέρου στην πρώτη φάση της έναρξής τους, πριν αυτές αποτελέσουν κρατικό πρόγραµµα ευρωπαϊκής χρηµατοδότησης. Αυτές οι πρώτες παρεµβάσεις, καταρχήν στο διαβόητο «περίπτερο των Γυµνών» και στη συνέχεια σε άλλα τµήµατα του ιδρύµατος, ήταν το αποτέλεσµα συνεργασίας του ασύλου της Λέρου µε τη Μονάδα Επανένταξης του Ψυχιατρικού Νοσοκοµείου Θεσσαλονίκης µε όρους που περιγράφονται αναλυτικά στο κείµενο. Η γράφουσα ήταν αµισθί εργαζόµενο µέλος στην πρώτη οµάδα των παρεµβάσεων το 1989 και αποσπασµατικά για τα δύο περίπου επόµενα έτη, βιώνοντας πολυεπίπεδα τα τεκταινόµενα εκεί. Τα αποτελέσµατα της έρευνας ήταν τόσο δυναµικά, που θα δηµιουργούσαν µια βάση ποιοτικής επέκτασης της δουλειάς αποϊδρυµατοποίησης στο ίδρυµα, αν είχαν αξιοποιηθεί ανάλογα. Η ιστορία εξελίχθηκε διαφορετικά. Οι θυελλώδεις πολιτικές εξελίξεις εκείνης της περιόδου έστρεψαν τον φακό σε µια βιαστική και χωρίς κοινή φιλοσοφία προσπάθεια απορρόφησης κονδυλίων, που έθεσε το θέµα της ουσιαστικής ποιότητας της δουλειάς σε πολύ χαµηλή προτεραιότητα.
Η δηµοσίευση αυτή σήµερα έχει όχι µόνο ιστορική σηµασία, αλλά και τη χρησιµότητα να καταδείξει, ειδικά σε καιρούς σαν τους δικούς µας, όπου τα συστήµατα ψυχικής υγείας αποδοµούνται δραµατικά, πώς µια διαφορετική κατανόηση της τρέλας µπορεί να αλλάξει τους επαγγελµατίες και πώς αυτοί µε τη σειρά τους µπορούν να αλλάξουν την ιστορία.
(από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Για μια εθνογραφία των πρακτικών και των πολιτισμικών ρεπερτορίων

Στο βιβλίο αυτό διερευνούμε τη δυνατότητα ενός γόνιμου για την κοινωνική και κοινωνιολογική θεωρία και πρόσφορου για την ποιοτική κοινωνική έρευνα συγκερασμού της θεωρίας της πρακτικής και των πολιτισμικών ρεπερτορίων. Θεωρούμε ότι η προοπτική των πολιτισμικών ρεπερτορίων μπορεί αφενός να αξιοποιήσει τις επιστημολογικές και μεθοδολογικές θέσεις της πολιτισμικής θεωρίας και της θεωρίας των πρακτικών και αφετέρου να απαντήσει στις αδυναμίες αμφοτέρων. Το υπόβαθρο ενός τέτοιου συγκερασμού είναι μια βασική οντολογική θέση για το κοινωνικό την οποία μοιράζονται τόσο η πολιτισμική θεωρία όσο και η θεωρία των πρακτικών: η τοποθέτηση του κοινωνικού στις συλλογικές συμβολικές δομές νοήματος και γνώσης.

Ο συγκερασμός της θεωρίας της πρακτικής με τη θεωρία των πολιτισμικών ρεπερτορίων μπορεί να διευρύνει τη μεθοδολογική σκοπιά και να θέσει ως αντικείμενο κοινωνιολογικής διερεύνησης όχι μόνο τις καθημερινές, ρουτινοποιημένες, μη-συνειδητές, σωματικές/νοητικές δραστηριότητες των υποκειμένων στο πλαίσιο μιας οργανωμένης πρακτικής, μα και τον ρόλο των θεσμών
και ευρύτερων (μακρο-) φαινομένων που εμπλέκονται στη διαμόρφωση των πολιτισμικών ρεπερτορίων˙ αυτών των ρεπερτορίων δράσης και λόγου από τα οποία τα υποκείμενα, στο πλαίσιο των κοινωνικών πρακτικών όπου συμμετέχουν, αντλούν στοιχεία για να ερμηνεύσουν/επιτελέσουν τους ρόλους τους.

Θεωρούμε ότι μια εθνογραφία εμπνεόμενη από την πραξεολογική θεωρία, μια εθνογραφία των πρακτικών και των πολιτισμικών ρεπερτορίων αποτελεί μια πολλά υποσχόμενη ερευνητική προοπτική, η οποία μπορεί να ενδυναμώσει τον ποιοτικό μεθοδολογικό προσανατολισμό της κοινωνικής έρευνας. Για αυτόν τον λόγο εξετάζεται το πως συγκεκριμένες μεθοδολογίες και μέθοδοι ποιοτικής κοινωνικής έρευνας μπορούν να υποστηρίξουν μια εθνογραφία των πρακτικών και των πολιτισμικών ρεπερτορίων.

Επίσης, παρουσιάζεται μια θεματική ανάλυση της αναστοχαστικής συζήτησης που έγινε στο πλαίσιο ενός μαθήματος για την ποιοτική κοινωνική έρευνα. Η συζήτηση αυτή αφορά την εμπειρία της παρακολούθησης του εν λόγω μαθήματος και της συμμετοχής στο ερευνητικό συνεργείο, το οποίο διενέργησε μια άσκηση μικροεθνογραφικής έρευνας. Η ανάπτυξη κοινωνικών και ερευνητικών δεξιοτήτων, η αξιοποίηση της ερευνητικής απειρίας και αδαημοσύνης ως μιας βάσης ανάπτυξης μιας συλλογικής, ισότιμης, συμπεριληπτικής ερευνητικής πρακτικής, η επίγνωση μα και η υπέρβαση προσωπικών ορίων και αντοχών αποτελούν κεντρικά ζητήματα του αναστοχαστικού λόγου των φοιτητριών… και συνάμα αναδεικνύουν ότι όταν δίνεται η ευκαιρία σε νέες/ους κοινωνικές/ους επιστημόνισσες/επιστήμονες μπορούν να αναπτύξουν περαιτέρω την κοινωνική τους ευαισθησία και την όρεξη για επιστημονική διερεύνηση του κοινωνικού μας κόσμου.

Μπετόν. Όπλο μαζικής κατασκευής του καπιταλισμού

Το γεγονός που προκάλεσε τη συγγραφή του δοκιμίου αυτού ήταν η κατάρρευση της οδογέφυρας Μοράντι στη Γένοβα του Αύγουστο του 2018. Δεν άργησα να πειστώ ότι το αίτιο της κατάρρευσης αυτής, την οποία πολλοί έκριναν ακατανόητη, έγκειτο στο γεγονός ότι η γέφυρα ήταν κατασκευασμένη με μπετόν αρμέ – υλικό με πολύ περιορισμένη διάρκεια ζωής. Ώστε αυτό αντιπροσώπευε μία υποδειγματική περίπτωση της προγραμματισμένης απαρχαίωσης, τόσο ζωτικής στον καπιταλισμό. Εν τούτοις, τεκμηριώνοντας τα καταστρεπτικά αποτελέσματα του μπετόν αρμέ, γνώρισα τις σημαντικές αιτιάσεις που είχαν ήδη διατυπωθεί ενάντια σε αυτό, έστω κι αν η διάδοσή τους παρέμενε μάλλον περιορισμένη. Κατά συνέπεια μου φαινόταν πρόσφορο να συνοψίσω τις κριτικές αυτές, πολύ συχνά χαμένες μέσα σε καθαρά τεχνικές θεωρήσεις.