Οι εκδόσεις μας > Βιβλία για τη Θεσσαλονίκη

 Τίτλος βιβλίου
Τα βιβλία του Κώστα Τομανά
O Kώστας Tομανάς (1913-1993) έζησε από το 1917 στη Θεσσαλονίκη. Eδώ σπούδασε, και δίδαξε στα φροντιστήρια "Eυκλείδης". Παντρεύτηκε και έκανε δύο γιους. Aπό το 1970 και μετά, έγραψε για τη Θεσσαλονίκη που έζησε, αλλά και για την παλαιότερη: για την καθημερινή της ζωή, για την πνευματική κίνηση στην πόλη, για τα ιστορικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν εδώ. Mελετώντας παλιές εφημερίδες, βιβλία και περιοδικά, σκαλίζοντας τις αναμνήσεις του, έγραψε για όλες τις πτυχές της ζωής στην πόλη. Όλα του τα βιβλία κυκλοφορούν στις εκδ. "Νησίδες". Σε όλα του τα βιβλία περιλαμβάνονται φωτογραφίες της παλιάς Θεσσαλονίκης και των κατοίκων της.

"Τα βιβλία του Κώστα Τομανά ζωντάνεψαν στο μυαλό μου την προπολεμική Θεσσαλονίκη".
- Μαρκ Μαζάουερ, ιστορικός



Η Θεσσαλονίκη του Κώστα Τομανά


Το 1987 έπεσε στα χέρια μου ένα τεύχος του περιοδικού ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ, όπου είδα και εδιάβασα, κατάπληκτος, ένα άρθρο κάποιου Κ. Τομανά για τους παλιούς σινεμάδες της Θεσσαλονίκης [Τώρα στο βιβλίο ΟΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ]. Λέω «κατάπληκτος» επειδή, αφ’ ενός, ο Τομανάς έδειχνε να ξέρει θαυμάσια την καθημερινή ζωή αυτής της πόλης και, αφ’ ετέρου, μίλαγε με αγάπη και τρυφερότητα για τους εβραίους.
Νομίζοντας πως είχα να κάνω με κάποιον νεαρό συγγραφέα, τηλεφώνησα στο περιοδικό κι έτσι έμαθα ότι ο Κώστας Τομανάς ήταν εβδομηντάρης και, συνεπώς, μίλαγε για όσα είχε ζήσει. Επακολούθησε μια έντονη αλληλογραφία μεταξύ εμού και του Τομανά, ώς την άνοιξη του 1992. Ο Κώστα Τομανάς απεβίωσε το 1993, σε ηλικία 79 ετών. Αντιμετώπισα τον θάνατό του σαν μεγάλη απώλεια.
Δεν μπορούμε να χαρακτηρίσουμε τον Τομανά και να τον κατατάξουμε σε μια συγκεκριμένη κατηγορία σαν συγγραφέα. Και ούτε είναι απαραίτητο να τον χαρακτηρίσουμε και κατατάξουμε. Ο Κώστα Τομανάς κυμαίνεται: ήτανε λαογράφος και ιστορικός και αρχειοδίφης, ειδικευότανε στην (τόσο δύσκολη) τοπογραφία της Θεσσαλονίκης, έγραφε χρονικά, ήξερε πρόσωπα και πράματα. Βλέπω τα βιβλία του Κώστα Τομανά σαν απομνημονεύματα. Ως γνωστόν, οι πολυσχιδείς συγγραφείς αυτού του τύπου αργούν να εμφανιστούν. Ο Τομανάς άργησε τόσο πολύ, ώστε δεν είδε τυπωμένα τα βιβλία του.
Ο Κώστας Τομανάς, εν όσω ζούσε, εδημοσίευσε τρία, σχετικώς μικρά, βιβλία: ΤΑ ΚΑΦΕΝΕΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (1990), ΟΙ ΤΑΒΕΡΝΕΣ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (1991) και την περιγραφική συλλογή άρθρων ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (1992). Τον Οκτώβριο του 1993 εκυκλοφόρησε το βιβλίο του ΟΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, αλλά ο Τομανάς δεν πρόλαβε να το χαρεί.
Απ’ αυτή τη στιγμή αναλαμβάνει την ειδική περίπτωση του Τομανά ο σεβαστικός γιος του Βασίλης Τομανάς που, μέσα σε πέντε χρόνια, κατάφερε να δημοσιεύσει οκτώ βιβλία (σχεδόν δυο χιλιάδες σελίδες), ολοκληρώνοντας έτσι τα Άπαντα του πατέρα του. Η υική στοργή ανέδειξε τον μακαρίτη Κώστα Τομανά σε μακάριο.
Τα βιβλία του Κώστα Τομανά, που παρουσίασε ο γιος του, είναι: ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (1994), ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (1875-1944, δυο τόμοι, 1995, 1996), Η ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (1996), ΟΙ ΠΛΑΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (1997), ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (1997, την ίδια χρονιά εδημοσίευσε μιαν ομώνυμη μελέτη η Πέρσα Αγραφιώτου-Ζαχοπούλου), ΔΡΟΜΟΙ ΚΑΙ ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (1997). Και πρέπει να προσθέσω την αγγλική μετάφραση των ΚΑΦΕΝΕΙΩΝ [THE COFFEE-HOUSES OF OLD THESSALONIKI, 1997].
Όλα τα βιβλία του Κώστα Τομανά είναι εμπλουτισμένα με σχετική εικονογράφηση, που βοηθά τον αναγνώστη στην κατανόηση μιας εποχής που πέρασε για πάντα. Ο Τομανάς νοσταλγούσε την εποχή της Παλιάς Σαλονίκης, εκείνης της πολυεθνικής (κυρίως εβραϊκής) και κοσμοπολίτικης πόλης, όπου ακουγόντουσαν εκεί καμιά δεκαριά γλώσσες.
Τα Άπαντα του Κώστα Τομανά δεν σχολιάστηκαν όπως έπρεπε. Βέβαια, εγράφησαν κάτι αρθράκια στις εφημερίδες της Θεσσαλονίκης, αλλά ο αθηναϊκός τύπος παρέμεινε βουβός. Οι χωριάτες της Αθήνας, και ιδίως οι βλάχοι του Μοριά, ουδέποτε κατεννόησαν τον ρόλο που επί αιώνες έπαιξε η Θεσσαλονίκη, ήτοι η μεγαλύτερη και μοναδική πόλη του ελλαδικού χώρου. Απ’ όσο ξέρω, μόνον η ΕΠΟΧΗ ασχολήθηκε, στις 17.12.1995 με το ΧΡΟΝΙΚΟ του Τομανά. Νομίζω πως το σχετικό επαινετικό (ανώνυμο) άρθρο το έγραψε η Μαρία Θεοδοσοπούλου. Εξ άλλου, στο θαυμάσιο μυθιστόρημα ΨΥΧΗ ΜΠΛΕ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΝΗ του Περικλή Σφυρίδη υπάρχει μια ευγενική μνεία για τα βιβλία του Τομανά.
Όσο για μένα, θέλησα να προσθέσω δυο λόγια για έναν άγιο άνθρωπο, βασιζόμενος στα συγγράμματά του, καθώς και στις επιστολές του που κατέχω.

(Ηλίας Πετρόπουλος, ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 26 Ιουλίου 1998)
 

ΑΡΗΣ ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ,
Las Incantadas.
Οι "Μαγεμένες" της Θεσσαλονίκης, 172 σελίδες

με εικονογράφηση

Οι "Μαγεμένες", πιο γνωστές με το ισπανο-εβραϊκό τους όνομα Las Incantadas, ήταν ένα εντυπωσιακό σύμπλεγμα ανάγλυφων μορφών στην Αγορά της Θεσσαλονίκης. Τις άρπαξε κατά τη δεκαετία του 1860 ο Γάλλος Ε. Μίλλερ (που επονομάστηκε "Έλγιν της Θεσσαλονίκης") και τις μετέφερε στο Παρίσι. Σήμερα εκτίθενται στο Μουσείο του Λούβρου. Τα περιεχόμενα του βιβλίου: Πρόλογος - Συνοπτική περιγραφή και θέση του μνημείου - Ονομασία - Περιγραφές - Το ημερολόγιο του άρπαγα - Η περιπέτεια της απαγωγής - Η αρχιτεκτονική του μνημείου - Τα ανάγλυφα - Η μυθολογία των μορφών που απεικονίζονται - Προταθείσες χρήσεις του μνημείου - Χρονολόγηση - Τοπογραφικός εντοπισμός - Χρήση του μνημείου. Ο ¶ρης Παπάζογλου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη από γονείς πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη. Αποφοίτησε από το 12ο Δημοτικό σχολείο του Κουλέ Καφέ και από το Γ΄ Γυμνάσιο Αρρένων. Από τη Γ΄ έως την Ε΄ Γυμνασίου φοίτησε στο Β΄ Νυκτερινό Γυμνάσιο, εργαζόμενος παράλληλα ως οικοδόμος. Είναι πτυχιούχος της Σχολής Θεάτρου Κυριαζή Χαρατσάρη. Υπηρέτησε ως έφεδρος αξιωματικός στη Θράκη. Είναι αριστούχος της Αρχιτεκτονικής Σχολής του παλαιότερου κρατικού Πανεπιστημίου της Ρώμης "La Sapienza". Εργάσθηκε ως ελεύθερος επαγγελματίας στη Θεσσαλονίκη. Συνταξιοδοτήθηκε από τον Οργανισμό Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού, όπου υπηρέτησε ως υπεύθυνος του Τεχνικού Γραφείου της Περιφερειακής Διεύθυνσης Μακεδονίας. Μελέτησε, επέβλεψε και κατασκεύασε μεγάλο αριθμό ιδιωτικών και δημοσίων έργων. Έλαβε Α΄ Έπαινο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για την πολεοδόμηση του οικισμού των Μηχανικών Κεντρικής Μακεδονίας στον Χορτιάτη. Βραβεύτηκε από τη Μητρόπολη Κοζάνης για τη μελέτη του Ναού Κυρίλλου και Μεθοδίου Χαραυγής. Υπήρξε Τεχνικός Σύμβουλος του Ιταλικού Προξενείου στη Θεσσαλονίκη. Είναι μέλος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Αλλάδος, του Συλλόγου Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων και του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης και Ελλάδος. Υπήρξε Εντεταλμένος Δημοτικός Σύμβουλος Πολεοδομίας και Πολιτισμού του Δήμου Μίκρας, του οποίου είναι κάτοικος. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος πολιτιστικών και φιλοπεριβαλλοντικών συλλόγω και Πρόεδρος του Εξωραϊστικού Συλλόγου Κατοίκων Πλαγιαρίου. Είναι παντρεμένος με την Clelia Bettuzzi και έχει έναν γιο. Έγραψε πάνω από τριάντα άρθρα και μελέτες για την ιστορία της Θεσσαλονίκης και τα μνημεία της.

 

[ISBN:978-960-9488-14-3]



Τα καφενεία της παλιάς Θεσσαλονίκης
Kυκλοφορεί σε τρίτη έκδοση

H ζωή των Σαλονικιών, οι χαρές και οι λύπες τους, οι αγώνες και οι αγωνίες τους περιγράφονται χωρίς φιοριτούρες και ψευτοπατριωτικές εξάρσεις ―που είναι πάντα ύποπτες―, και από τον τρόπο περιγραφής αποκαλύπτεται ο μικρός ή μεγάλος ρόλος που έπαιξαν οι "επώνυμοι" και οι απλοί άνθρωποι σε γεγονότα που σημάδεψαν την τύχη της Θεσαλονίκης, της Mακεδονίας και όλης της Eλλάδας.

 

[ISBN:960-8480-10-8]



The Coffee-Houses of Old Thessaloniki
The lives of the Salonikeans with their joys and sorrows, with their struggles and anguish, are described here without embellishment. The history of Thessaloniki runs in parallel to the history of the coffee houses, from the last decades of the 19th century to the end of the German occupation in 1944.

 

[ISBN:960-8480-25-6]



Οι ταβέρνες της παλιάς Θεσσαλονίκης



Οι κάτοικοι της παλιάς Θεσσαλονίκης


Τα βιβλία του ζωντάνεψαν μέσα μου την προπολεμική, κοσμοπολίτικη Θεσσαλονίκη. (Μαρκ Μαζάουερ, άγγλος ιστορικός, στον πρόλογο του βιβλίου του «Θεσσαλονίκη, η πόλη των φαντασμάτων»)

Όλοι μας έχουμε κατά καιρούς ακούσει ή διαβάσει ότι η Θεσσαλονίκη αποτέλεσε «ένα ψηφιδωτό λαών», ένα αμάλγαμα από ανθρώπους διαφορετικής εθνότητας, θρησκείας και μητρικής γλώσσας. Και πράγματι έτσι ήταν, τουλάχιστον μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή, καθώς μέχρι τότε ο πληθυσμός της πόλης αποτελούνταν από πλήθος εθνοτήτων όπως Έλληνες, Τούρκοι, Εβραίοι, Ρουμάνοι Αρμένιοι, κ.ά. Όμως, από διάφορες ιστορικές συγκυρίες, η συμπρωτεύουσα όχι μόνον αποτέλεσε μοναδικό παράδειγμα συμβίωσης ετερόκλητων πληθυσμιακών ομάδων, αλλά βρέθηκε στο επίκεντρο εξελίξεων καθοριστικής σημασίας όχι μόνο για τη Βαλκανική χερσόνησο αλλά, αν λάβουμε υπ’ όψη τη σημασία της πτώσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ολόκληρης της ανατολικής Μεσογείου. Ο Κώστας Τομανάς με το βιβλίο αυτό επιχειρεί ένα ταξίδι στην παλιά Θεσσαλονίκη, ακριβώς στις εποχές εκείνες που ο ρομαντισμός και η πολυπολιτισμικότητά της αναμειγνύονταν με τη σκιά των επερχόμενων σφοδρών ιστορικών εξελίξεων, στα τέλη δηλαδή του 19ου και τις αρχές του 20ού αι. Με μία ζεστή, σχεδόν στοργική διάθεση και ιδιαίτερο μεράκι εξιστορεί τον τρόπο με τον οποίο η κάθε κοινότητα κατέληξε να κατέχει τη θέση της στην πόλη, γεωγραφικά και πολιτισμικά, κοινωνικά και οικονομικά. Με μια ιδιαίτερη ικανότητα να μεταπηδά από το γενικό στο ειδικό και αποφεύγοντας τον πειρασμό να μπει σε οξεία ιστορική κριτική, δίνει πλήθος περιστατικών της ζωής συγκεκριμένων ανθρώπων της παλιάς Θεσσαλονίκης οι οποίοι με τη συμπεριφορά και τη γενικότερη στάση τους αποτέλεσαν απτά δείγματα των ιδιαίτερων ηθών και συνηθειών των αντίστοιχων κοινωνικών ομάδων που αντιπροσώπευαν. Χαρακτηριστικό των περιγραφών είναι η έντονη γλαφυρότητα, που κάνει την ανάγνωση του βιβλίου όχι μόνον ενημερωτική αλλά και άκρως διασκεδαστική, διανθίζεται δε με φωτογραφίες της εποχής οι οποίες είναι –αν μη τι άλλο– άκρως ενδιαφέρουσες. Βεβαίως, ο συγγραφέας δεν παραλείπει να σκιαγραφεί σε κάθε ευκαιρία, με την ίδια πάντα ζεστή διάθεση, το γενικότερο ιστορικό υπόβαθρο το οποίο οδήγησε σε συγκεκριμένα φαινόμενα, μη διστάζοντας ορισμένες φορές να πάει αρκετά πίσω, ακόμα και στα χρόνια του Βυζαντίου, για να κατατοπίσει τον αναγνώστη. Τελικά, μέσα από τις ζωές των ανθρώπων που έζησαν στην πολύπαθη και ιστορική αυτή πόλη και τις συγκυρίες που τους οδήγησαν σε συγκεκριμένες συνθήκες, ο αναγνώστης θα αντιληφθεί σε βάθος το σύμπλεγμα των ιστορικών εξελίξεων που καθόρισαν τη μορφή των Βαλκανίων ώς τις μέρες μας, πάντα υπό ένα ανθρωπιστικό πρίσμα το οποίο μας θυμίζει συνεχώς ότι οι λαοί δεν έχουν τίποτε να χωρίσουν μεταξύ τους αν δεν αποφασίσουν για το αντίθετο κάποιοι άλλοι. Ένα γλαφυρό και γραμμένο με πολύ μεράκι βιβλίο, το συνιστώ ανεπιφύλακτα. «Οι Κάτοικοι της Παλιάς Θεσσαλονίκης» εκδόθηκαν αρχικά από τις εκδόσειος Εξάντας το 1992 και επανεκδόθηκαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Νησίδες.
(Μάριος Δαμουλιάνος, περ. Strange, 2008)

 

[ISBN:960-8263-63-8]



Οι κινηματογράφοι της παλιάς Θεσσαλονίκης (1895-1944)

"Το βιβλίο μνημονεύει τη σκοτεινή αίθουσα ως ένα από τα τρία στοιχεία απόλαυσης του σινεμά. Αποτελεί φιλόπονο συλλεκτικό έργο ενός πιστού του κινηματογράφου ως λαϊκού θεάματος και ντοκουμέντο ιστορικής έρευνας. Έχει την ψυχή του ευαίσθητου και αλκοολικού θεατή μέσα του και τη σωστική φροντίδα του "ανώνυμου" χρονικογράφου μιας εποχής απ' έξω του. Αρχίζει με τη γενεαλογία των ονομάτων των αιθουσών της Θεσσαλονίκης. […] Παρεκβαίνει μετά προς την περιοχή των επιγείων θεοτήτων που πέρασαν κι από τη Θεσσαλονίκη "ωραίες και μοιραίες" για την παρηγοριά του λαού και τις στιγμιαίες εξάψεις του. Ρίχνει μερικές σκέψεις του στο χαρτί υπερασπίζοντας την παντομίμα. Παρακολουθεί τα πρώτα βήματα του ελληνικού κινηματογράφου, συμπληρώνοντας τις πληροφορίες του με χαριτωμένα σχόλια, κρίσεις και αναφορές. Τέλος, καταγράφει τις ταινίες που προβλήθηκαν στη Θεσσαλονίκη μέχρι το 1944. Με στοιχεία ξεθαμμένα από βιβλία ξένων στρατιωτικών, λευκώματα κυριών και σκόρπια φύλλα εφημερίδων. Την "υπόθεση" μερικών ταινιών απ' αυτές την ιστορεί σαν παραμύθι. Ωσότου φτάνει στον Επίλογο με μιαν αίσθηση, θα λέγαμε, πληρότητας και κορεσμού του αφηγητή που έκανε το παν για να τροφοδοτήσει τη ροή του λόγου του με οποιοδήποτε υλικό μπορούσε να παρασύρει προς την εκβολή του. Μιλώντας περισσότερο παρά γράφοντας, ο Κώστας Τομανάς μπορεί να ονομαστεί ο λαϊκός κι εμπειρικός κοινωνιολόγος του σινεμά και συγχρόνως ο γνήσιος υπερασπιστής της κινηματογραφικής αίθουσας".
- Νίκος Κολοβός, περιοδικό "Διαβάζω", 25. 5. 1994.

 

[ISBN:960-8480-09-4]



Το θέατρο στην παλιά Θεσσαλονίκη (1782-1944)

Aπό το 1870 μέχρι το 1944, η θεατρική παιδεία και η θεατρική κίνηση στη Θεσσαλονίκη συμβαδίζει με τη γενική ιστορική πορεία της πόλης. Tην ιστορία αυτών των εβδομήντα πέντε χρόνων αφηγείται το βιβλίο αυτό. Kαταγράφει λεπτομερειακά τους θιάσους που πέρασαν από την πόλη, τους ηθοποιούς που τους απάρτιζαν, τα έργα που παρουσίασαν, καθώς και τις θεατρικές αίθουσες της πόλης, σε συνδυασμό με τα γενικότερα ιστορικά γεγονότα της περιόδου.

 

[ISBN:960-8480-000]



Χρονικό της Θεσσαλονίκης (1875-1920)

Tο 1875 κυκλοφορεί στη Θεσσαλονίκη η πρώτη ελληνική εφημερίδα, "η εμπορική γαζέτα EPMHΣ" Aπό τις στήλες της παρακολουθούμε τα γεγονότα των τελευταίων χρόνων της Tουρκοκρατίας. Mετά το 1900, κυκλοφορούν και άλλες ελληνικές εφημερίδες, που μας βοηθούν να συμπληρώσουμε την εικόνα της ζωής στην πόλη. Στο βιβλίο αυτό, με τη βοήθεια και πάνω από εκατό φωτογραφιών, παρουσιάζεται η καθημερινή ζωή και οι αλλαγές στις συνθήκες της (τραμ, ηλεκτροφωτισμός κ.ά.), αλλά περιγράφονται και τα μεγάλα γεγονότα: η Σφαγή των προξένων, η επανάσταση του Λιτοχώρου, η πυρκαγιά του 1890, η σιδηροδρομική σύνδεση της πόλης με την Eυρώπη, ο Mακεδονικός Aγώνας, η επανάσταση των Nεοτούρκων, η επιδημία χολέρας, η απελευθέρωση της πόλης από τον τουρκικό ζυγό, η δολοφονία του βασιλέα Γεωργίου A΄, η εγκατάσταση της Aνατολικής Στρατιάς κατά τον A΄Παγκόσμιο πόλεμο, η αναγόρευση της πόλης σε πρωτεύουσα της διχοτομημένης Eλλάδος, η μεγάλη πυρκαγιά του 1917, η απομάκρυνση του Bενιζέλου από την κυβέρνηση, οι απαρχές της Mικρασιατικής καταστροφής...

 

[ISBN:960-8480-02-7 & 960-8480-03-5]



Χρονικό της Θεσσαλονίκης (1921-1944)

Πολύτιμες πληροφορίες από την ιστορία, την κοινωνική, την πολιτική αλλά και την καθημερινή ζωή της Θεσσαλονίκης, καθώς και 100 φωτογραφίες, περιλαμβάνει το βιβλίο αυτό. Το ΧΡΟΝΙΚΟ έχει τη μορφή ημερολογιακών σημειώσεων, που δίνουν πολύτιμες και ενίοτε άγνωστες πληροφορίες για την τουρκοκρατούμενη Θεσσαλονίκη του τέλους του προηγούμενου αιώνα αλλά και την κοσμοπολίτισσα Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ού αι. - Από το 1875, που κυκλοφορεί στη Θεσσαλονίκη ο ΕΡΜΗΣ, η πρώτη «εμπορική γαζέτα» και από το 1900 που κυκλοφορούν και άλλες ελληνικές εφημερίδες, ο Κώστας Τομανάς ταξινομεί και συμπληρώνει τα στοιχεία για τη σφαγή των προξένων, την επανάσταση του Λιτοχώρου, την πυρκαγιά του 1890, τον Μακεδονικό Αγώνα, την επανάσταση των Νεοτούρκων, την επιδημία χολέρας, την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τον τουρκικό ζυγό, τη δολοφονία του βασιλιά Γεωργίου Α΄, την εγκατάσταση της Ανατολικής Στρατιάς, την αναγόρευση της Θεσσαλονίκης σε πρωτεύουσα του δεύτερου [βενιζελικού] ελληνικού κράτους, την πυρκαγιά του 1917, την απομάκρυνση του Βενιζέλου από την κυβέρνηση, τις απαρχές της Μικρασιατικής καταστροφής κ.ά. - Ο Κώστας Τομανάς ενδιαφέρεται το ίδιο για την κατάσταση της Βαλκανικής εκείνης της εποχής, παρακολουθεί τον Τύπο του καιρού εκείνου, σημειώνει γεγονότα με την επιμέλεια ιστοριοδίφη, αλλά και δεν παραλείπει να σχολιάσει τα κοσμικά γεγονότα της εποχής, τις κοινωνικές εκδηλώσεις, ακόμη και τα ειδύλλια. Φυσικά, παρακολουθεί και την καλλιτεχνική κίνηση, ιδίως τη θεατρική, χωρίς να παραλείπει να παραθέσει στοιχεία από την προφανώς πολυσυζητημένη προσωπική ζωή των αστέρων της εποχής. [ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Σε ιδιαίτερους τόμους ο συγγραφέας μιλά για το θέατρο, την καλλιτεχνική κίνηση (Ωδεία, μουσικές εκδηλώσεις, χορωδίες κτλ.), τους κινηματογράφους της Θεσσαλονίκης.] - Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, τοπογραφικό και ιστορικό, παρουσιάζουν οι περιγραφές του από τοποθεσίες και γειτονιές της πόλης, κτίρια και μνημεία που προσθέτουν στοιχεία σε όσα μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί. - Θα ήταν παράλειψη αν δεν αναφερόμασταν στη μοναδική γλώσσα που ο συγγραφέας χρησιμοποιεί, τη λόγια γλώσσα των μορφωμένων της εποχής του. - Ο τόμος των 270 σελίδων του ΧΡΟΝΙΚΟΥ συμπληρώνεται και από μια σειρά φωτογραφίες που (όπως σημειώνει ο επιμελητής Βασίλης Τομανάς) αποτελούν προϊόν συστηματικής αποδελτίωσης «από παντοειδή έντυπα». Παράλληλα με τις λεπτομερειακές σημειώσεις που ο μπαρμπα-Κοτσαρής Τομανάς κρατούσε εντρυφώντας επί μέρες και ώρες στις βιβλιοθήκες του πανεπισημίου, του Δήμου και της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Με τον ίδιο τρόπο φαίνεται πως συγκέντρωσε και τα ποικίλα αποκόμματα από διάφορα δημοσιεύματα.
(Βάνα Χαραλαμπίδου, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 20. 9. 1995)

Aπό δημοσιεύματα των εφημερίδων αλλά και από τις προσωπικές αναμνήσεις του συγγραφέα παρακολουθούμε, και με τις πολλές φωτογραφίες της εποχής αποκτούμε μία εικόνα, των μεγάλων και μικρών γεγονότων στην πόλη μας: ανοικοδόμηση της Θεσσαλονίκης, εγκατάσταση των προσφύγων, στρατιωτικά κινήματα, εργατικοί και φοιτητικοί αγώνες, Tεταρταυγουστιανή δικτατορία, πόλεμος, Kατοχή, Aντίσταση, εξόντωση των εβραίων συμπολιτών μας από τους ναζί, Aπελευθέρωση. H Θεσσαλονίκη αλλάζει όψη και οι Σαλονικοί ιδέες: φουντώνουν οι προοδευτικές οργανώσεις αλλά και τα εθνικιστικά σωματεία, πράγμα που οδηγεί στην εργατική κινητοποίηση τον Mάη του 1936 αλλά και στον εμπρησμό του εβραϊκού συνοικισμού Kάμπελ. Παρενθετικά, ο συγγραφέας αναφέρεται αναλυτικά σε τρεις μεγάλους θεσμούς της πόλης που δημιουργούνται τότε: X.A.N.Θ., Δ.E.Θ., Aριστοτέλειο Πανεπιστήμιο.

 

[ISBN:960-8480-05-1]



Η καλλιτεχνική κίνηση στην Θεσσαλονίκη (1885-1944)
Κυκλοφορεί και στα αγγλικά

Ωδεία, χορωδίες, μουσικοί, τραγουδιστές, τραγούδια που αγαπήθηκαν και τραγουδήθηκαν, καλλιτεχνικές εκδηλώσεις: όλα αυτά καταγράφονται αναλυτικά για τα εξήντα χρόνια από το 1885 μέχρι το 1944.

 

[ISBN:960-8480-16-7]



Οι πλατείες της Θεσσαλονίκης
(μέχρι το 1944)

Oι πλατείες της Θεσσαλονίκης ήταν οι τόποι συνάθροισης και συνάντησης των ανθρώπων, και όχι απλώς οι χώροι σύγκλισης των οδικών αρτηριών, όπως σήμερα. Περιγράφοντας τις πλατείες της πόλης μέχρι το 1944, προσπαθούμε να διατηρήσουμε ζωντανές τις αναμνήσεις στους παλιούς, αλλά και να δείξουμε στους νεότερους ότι η ζωή ήταν κάποτε διαφορετική.

 

[ISBN:960-8480-15-9]



Tα σχολεία της Θεσσαλονίκης
(μέχρι το 1944)

Δημοτικά σχολεία, γυμνάσια, δημόσια και ιδιωτικά εκπαιδευτήρια, ελληνικά και ξένα, τα πρώτα φροντιστήρια. Iστορικά στοιχεία και αναμνήσεις του συγγραφέα ―που υπηρέτησε ευσυνείδητα (όπως λένε οι παλιοί του μαθητές) επί τριάντα πέντε χρόνια τη φροντιστηριακή εκπαίδευση― δίνουν μία εικόνα της παιδείας στη Θεσσαλονίκη μέχρι το 1944.

 

[ISBN:960-8480-20-3]



Δρόμοι και γειτονιές της Θεσσαλονίκης
(μέχρι το 1944)

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 και μέχρι τον θάνατό του, το 1993, ο Κ. Τομανάς, εκπαιδευτικός το επάγγελμα, στον τομέα των φυσικών και μαθηματικών επιστημών, συγκέντρωνε υλικό για τη ζωή στην παλιά Θεσσαλονίκη. Μετά θάνατον, ο γιός του, Β. Τ., ταξινομεί και εκδίδει κατά ενότητες αυτό το υλικό. - Ο πλέον ογκώδης τόμος αφορά τους δρόμους και τις γειτονιές της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για τη διήγηση της ιστορίας των δρόμων, όπως την φτιάχνουν πρόσωπα και κτίρια, σε μια περίοδο ογδόντα χρόνων. Ένα βιβλίο που, κατά την εκτίμησή μας, διαβάζεται επιλεκτικά, ίσως και γιατί, για τον μη Θεσσαλονικιό, ο φόρτος των πληροφοριών είναι μεγάλος. - Σε μια τέτοια επιλεκτική ανάγνωση, λ.χ., η οδός Εγνατία ξετυλίγεται ως μυθιστόρημα: «Στη γωνία με την οδό Πρασακάκη ήταν, και εξακολουθεί να είναι, το μέγαρο του ποιητή Τάκη Βαρβιτσιώτη, που στο ισόγειό του λειτουργούσε το περίφημο καφενείο Χρυσούν Απίδιον. Πριν από την πυρκαγιά του 1917, στη διασταύρωση των οδών Αγίας Σοφίας και Εγνατίας ήταν το σπίτι των πέντε Παπουλιάδων, του Γρηγόρη, του Αλέκου, του Αριστοτέλη (διάσημων χασομέρηδων της εποχής), του Φωκίωνα (που έπαιζε βιολί και διορίστηκε καθηγητής στο Κρατικό Ωδείο το 1916) και του Γιώργου (που ήταν ποιητής.). Θα αναφέρουμε μόνο δυο στίχους, που μας διάβασε με δόση ειρωνείας ο καθηγητής μας των Νέων Ελληνικών Πέτρος Σπανδωνίδης: Τικ-τακ το ωρολόγιον, τικ-τακ και ο σφυγμός μου / και όταν παύσει το τικ-τακ, απέρχομαι του κόσμου. Στη θέση του σπιτιού των Παπουλιάδων χτίστηκε ένα μέγαρο, που στο ισόγειό του εγκαταστάθηκε το φαρμακείο του κυρ Γαβριήλ Πεντζίκη». - Συχνά ο Κ. Τομανάς επιλύει και απορίες: Για παράδειγμα, στη συνέντευξη του Τάκη Ιατρού για το περιοδικό ΚΟΧΛΙΑΣ (εκδ. Μπιλιέτο, 1997) διαβάζουμε πως τα πρώτα τεύχη του ΚΟΧΛΙΑ τυπώθηκαν στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ. «Το τυπογραφείο ήταν πάνω στην Εγνατία οδό, ανάμεσα στην Καμάρα και στον Αγιο Αθανάσιο. Τώρα έχει γκρεμιστεί το κτίριο. Εκεί έμενε και η οικογένεια Καράβα.». Τι εστί οικογένεια Καράβα; Αντε να βρεις παλιό Θεσσαλονικιό στην Αθήνα, αλλά κι αν τον βρεις, αν είναι γνήσιος Μπαγιάτης, θα σε χλευάσει. Όμως ο Κ. Τομανάς διευκρινίζει: «Στην Εγνατία, μεταξύ της οδού Εξαδακτύλου και της οδού Σωκράτους, εκεί που ήταν μέχρι πρόσφατα ο κινηματογράφος ΡΙΟΝ, υπήρχε ένας σκεπαστός διάδρομος, που οδηγούσε σε μια μεγάλη αυλή με κήπο και αγάλματα. Ηταν το αρχοντικό του αρχισταθμάρχη των σιδηροδρόμων Καράβα, που το έδωσε προίκα στον γαμπρό του, τον οφθαλμίατρο Αλέξανδρο Ηλία». . - Όμως ένας αναγνώστης περιμένει πιθανόν «σοβαρότερες» πληροφορίες. Υπάρχουν και τέτοιες στο θαυμάσιο πόνημα του Κ. Τομανά. Για παράδειγμα, οι θιασώτες της βιογραφικής, φιλολογικής κριτικής (αν και λίγο ντεμοντέ στις μέρες μας) θα βρουν πληροφορίες για λογοτεχνικούς τόπους: «Εκεί που η Νικηφόρου Φωκά συναντούσε την οδό Πραντούνα, ήταν το σπίτι του Στέλιου Καζαντζή, που μεταπολεμικά διατέλεσε διευθυντής του ΙΚΑ και παντρεύτηκε την αδελφή των Βικελίδηδων Λουλούκα. Η Λουλούκα, εκτός από την ομορφιά και την έμφυτη καλοσύνη της, είχε και καλλιτεχνική φλέβα. Μαθήτρια του Γιάννη Κοπανά στη Δραματική Σχολή του Κρατικού Ωδείου, συμμετείχε συχνά σε ερασιτεχνικές παραστάσεις. Αυτά, το 1928. Το ανδρόγυνο έκανε δυο παιδιά, τον Δημήτρη, που έπαιζε, παλιά, μπάλα στον Αρη κι έγινε αργότερα αξιωματικός του Λιμενικού, και τον Τόλη, που ήταν δικηγόρος και συγγραφέας». Στα διηγήματα του Τόλη Καζαντζή Η ΠΑΡΕΛΑΣΗ, η συνέχεια.
(Μάρη Θεοδοσοπούλου, Η ΕΠΟΧΗ, 25. 1. 1998)

Mία λεπτομερειακή περιγραφή της πόλης, των γειτονιών και των δρόμων της, διανθισμένη με περιγραφές χαρακτηριστικών τοποθεσιών, κτισμάτων και ανθρώπων. Σταχυολογούμε από τα περιεχόμενα: Tο οδικό δίκτυο της παλιάς Θεσσαλονίκης - Oδός Eθνικής Aμύνης - Tα παλιά δικαστήρια - H στοά Mάου - Tα λεγόμενα Bασιλικά - Tο Bουνάκι - H Eυαγγελίστρια - Tο προσφυγικό νοσοκομείο - O Tσάμης Kαρατάσος και οι καπετάνισσες της Mακεδονίας - O καραγκιοζοπαίκτης Xαρίλαος - H καταδίωξη - Tο καρισίκ του Σκεντέρ - Tα Σουλτανικά - O πλάτανος του Λευκού Πύργου - Oι πρώτοι έλληνες αεροπειρατές - Tα Tάγματα Aσφαλείας του Bήχου - Mία συνάντηση στα βουνά της Eλεύθερης Eλλάδας - H Φιλόπτωχος Aδελφότης Aνδρών - H φράγκικη εκκλησία - H αρμένικη εκκλησία - H βουλγάρικη εκκλησία - H οικογένεια Ποζέλι - O Mεβλεβίχανες - O Kώστας Tαχτσής - Tα γραφεία κηδειών στην Eγνατία - H Pοτόντα - Tα κοιμητήρια της Aγίας Παρασκευής κ.τ.λ.

 

[ISBN:960-8480-17-5]



Θεσσαλονίκη
Η περιπόθητη πόλη

O κορυφαίος εβραίος ιστορικός της πόλης μας Iωσήφ Nεχαμά (1881-1971) δημοσιεύει αυτή του τη μελέτη στο Παρίσι το 1917, με ψευδώνυμο. Eξιστορεί γλαφυρά τις περιπέτειες της Θεσααλονίκης από την ίδρυσή της από τον Kάσσανδρο μέχρι την ενσωμάτωσή της στο ελληνικό κράτος. Mας γνωρίζει την πόλη που εποφθαλμιούν και διεκδικούν όσοι λαοί την αντικρίζουν, μας περιγράφει τις περιόδους ακμής και παρακμής, ευημερίας και αθλιότητας, κοινωνικής νηνεμίας και κοινωνικής αναστάτωσης. Mας παρουσιάζει τους προβληματισμούς, τις ανησυχίες, τις προσδοκίες των Eβραίων της Θεσσαλονίκης, που βλέπουν την ενσωμάτωση της πόλης στο ελληνικό κράτος, τον διαμοιρασμό της ενδοχώρας της μεταξύ των βαλκανικών λαών. Tέλος, αναρωτιέται ποιο είναι το μέλλον του μεγαλύτερου λιμανιού της Bαλκανικής, που έχει ήδη συνδεθεί σιδηροδρομικά με ολόκληρη την Eυρώπη.

 

[ISBN:960-8480-24-8]



Αλλα βιβλία  

επιστροφή στις εκδόσεις μας ...

     

- Created by Skopelos Web Site -
- Powered by Visual Options -